Burgerinitiatief

over het proces en de totstandkoming van het spoorpark

Burgerinitiatief

Een paar jaar geleden kocht de gemeente Tilburg het (voormalige) Van Gend en Loosterrein (VGL-terrein). Het terrein is 7,5 ha. groot, is centrum-stedelijk gelegen en maakt deel uit van de spoorzone die volop in ontwikkeling is. Na aankoop is het VGL-terrein gedeeltelijk gesaneerd.

Over de toekomstige bestemming van het terrein zegt het Coalitieakkoord 2014-2018: ‘Wij kiezen voor het Van Gend en Loosterrein een combinatie van groen en leisure. Oftewel in het midden een park met landelijke, groene activiteiten en aan de beide uiteinden ruimte voor vestiging van vrijetijdsvoorzieningen. Zolang er nog geen concrete plannen zijn kunnen er tijdelijke activiteiten plaatsvinden zoals een stadscamping of stadsland-bouw. De betrokkenheid van de bewoners blijft belangrijk.’

In juli 2014 wordt er een ’regieteam’ ingesteld om de voornemens uit te werken. Deelnemers aan dit regieteam zijn de Stichting Hart van Brabantpark, de wijkraden Noordhoek en Goirke-Hasselt/ Bouwmeesterbuurt, Midpoint, Beach Tilburg en de gemeente Tilburg.

Met het door hen opgestelde Plan van Aanpak (april 2015) wordt door het College van B&W ingestemd (14 juli 2015). Het regieteam krijgt de opdracht de verdere voorbereiding en uitvoering van de voornemens op zich te nemen. ‘Overheidsparticipatie’, een nadrukkelijke doelstelling in het Coalitieakkoord 2014- 2018, dient hier te worden verwezenlijkt.

Terzijde, wij geven de voorkeur aan de term ‘burgerparticipatie’.

In de nazomer van 2015 groeit het besef dat het gewenst is de verantwoordelijkheden van planindieners en planbeoordelaars van elkaar te scheiden. De verant-woordelijk wethouder, Berend de Vries, doet daarom Johan Dunnewijk – voorheen werkzaam als directeur-bestuurder van woningcorporatie WonenBreburg – het verzoek een nieuwe en in bovenstaande zin onafhankelijke regiegroep samen te stellen en hiervan als voorzitter te fungeren.

Op 16 oktober 2015 wordt dit tijdens de zogeheten ‘aftrapbijeenkomst’ door de wethouder publiekelijk bekend gemaakt.

De vermelde personen zijn aangezocht om lid te worden van de regiegroep en hebben daar positief op gereageerd. De regiegroep wordt ambtelijk ondersteund. De rol van gemeentelijk coördinator in de richting van de regiegroep wordt vervuld door Tom ter Bekke. Johan Dunnewijk fungeert als voorzitter. Vanuit de gemeente wordt het project ondersteund door Sietske Gebranda en Sandra de Vocht.

Regiegroep

De beoogd voorzitter is van mening dat de regiegroep moet worden samengesteld uit mensen die: volstrekt onafhankelijk zijn en blijven m.b.t. de toekomstige activiteiten of functies op het VGL-terrein, ‘iets’ hebben met de stad Tilburg, over relevante netwerken beschikken en zin en tijd hebben – óf te maken – hier als vrijwilligers hun schouders onder te zetten.
Een evenwichtige verhouding tussen mannen en vrouwen wordt nagestreefd. De omvang van de regiegroep moet met het oog op de vereiste slagkracht beperkt van omvang zijn.

Verkenning

Om een goed oordeel te kunnen vellen over de plus- en minpunten van het ons toebedeelde VGL-terrein, en daarmee ook over de binnenkomende initiatieven, ging de regiegroep op een druilerige zondagmiddag zelf op verkenning. Fototoestel in de hand. Want pas ter plekke is een goed beeld te krijgen van, bijvoorbeeld, de voorwaarde dat er binnen 30 meter van het spoor niet gebouwd mag worden, en wat de invloed van monumentale bomen en flats is op de bezonning van het terrein. Maar ook: waar loopt precies het oude spoorlijntje, wat is de omvang van het berkenbosje, waar parkeren nu de omwonenden, waar laten ze hun hond uit, hoe zal de entree eruit zien als de zes woningen aan de Hart van Brabantlaan zijn gesloopt en hoe voorkomen we dat het al jaren verpauperde Van Beurdencomplex een negatieve uitstraling krijgt op het park?

Als maanden later de landschapsarchitecte eenzelfde verkenning doet, is het mooi om te zien hoe de ogen van een vakvrouw toch weer nèt wat meer gericht zijn op ‘zichtlijnen’, ‘doorkruisingen’ en het gebruik van ‘hoogteverschillen’ om een terrein met diverse functies ook écht tot een park aaneen te smeden.

Onze verkenning kreeg een vervolg in het café, waar onder het genot van een goed glas en een bitterbal,  fiks werd gediscussieerd over de vraag wat ons ‘ten finale’ met het nieuwe VGL-terrein voor ogen stond, en wat we zelf verstonden onder een goed plan. Want hoewel zelf geen planindieners, wilden we als leden van de regiegroep wel een ambitie formuleren: ‘het nieuwe VGL-terrein moet een levendig stadspark worden dat er voor iedereen is en dat het hele jaar uitdaagt en verleidt tot het bezoeken ervan’.
De zondagmiddagsessie eindigde in een uitgebreid plan van eisen met randvoorwaarden, wegingscriteria en toetsingskaders, variërend van: schoon, veilig en ’s nachts op slot tot een groene plek waar mensen kunnen werken, sporten, recreëren, spelen en ontmoeten, waar geen achterkanten zijn, waar permanente en flexibele functies elkaar versterken en waar het eigenaarschap van de planindieners blijvend versterking moet vinden in een goed beheer- en parkmanagement.
Ook niet onbelangrijk was de vaststelling dat de regiegroep als geheel écht moest geloven in de keuzes die gedurende het hele proces gemaakt zouden (moeten) worden.

Een laatste glas.
En nu maar hopen dat de stad zich ook écht uitgedaagd voelde om met ideeën en goede plannen te komen……

Pitches

Als de regiegroep ergens in het proces in positieve zin is verrast, dan is het wel door de hoeveelheid plannen die tussen januari en april gestaag binnenkwamen. Het opschuiven van de inzendtermijn van december 2015 naar april 2016 was een goede ingreep, want in deze extra tijd zorgden traditionele en moderne communicatielijnen voor een toenemende bekendheid van dit toch wel heel bijzondere burgerinitiatief. De teller bleef uiteindelijk staan op 82 indieners en een aantal ideeën die ‘voor lief’ werden aangedragen.

Al snel besloot de regiegroep alle planindieners de ruimte en tijd te geven hun idee persoonlijk toe te lichten via een korte ‘pitch’. Een korte pitch van 5 minuten en 10 minuten voor vragen. De agenda’s gingen open: een hele zaterdag en nog eens vier avonden. Het was een komen en gaan van kleine en grote ideeën, van jonge mensen die eens iets heel nieuws wilden tot stadsbewoners die niet meer vroegen dan een enkel boompje erbij.

Sommigen kwamen met een flinke delegatie en een heel klein idee; anderen in hun eentje met een parkomvattend plan. Rijp en groen, ook door elkaar. De een wist zich in de picture te spelen door het enthousiaste verhaal; de ander door een goed uitgewerkte presentatie.

Verbazing was er niettemin ook, als bleek dat een pitcher zelf helemaal niet nagedacht had over een verdere uitwerking van het idee, geen begin van ondernemerschap toonde of wanneer vertegenwoordigers van een plan op geen enkele manier de regiegroep als toehoorder wist te boeien. Maar zij waren in de minderheid. Veel vaker zeiden we als regiegroepleden tegen elkaar: ‘Hier worden we warm van. Zoveel enthousiasme, zoveel mooie dromen’. Maar ook: ‘Mooi idee, maar niet geschikt voor deze locatie’, of: ‘helaas onbetaalbaar’.
Het waren stuk voor stuk bijzondere ontmoetingen die duidelijk maakten dat heel veel mensen van alle leeftijden en gezindten uit deze stad mee wilden denken over wat het VGL-terrein nodig heeft om een bijzonder stadspark te worden. De regiegroep stond voor de belangrijke taak de 82 plannen op hun merites te beoordelen en daaruit de definitieve groep kwartiermakers te selecteren.

Van ruim tachtig ideeen naar een groep enthousiaste kwartiermakers

Het vergelijken van appels en peren is zoals bekend geen makkie. Laat staan het beoordelen van in totaal 82 ideeën, voorstellen, losse flodders, platte acquisitie-voorstellen en enkele gedetailleerde plannen voor het toekomstige VGL-terrein. Want hoe bepaal je of een plan een appel is of een peer, om de vergelijking door te trekken. En hoe weeg je de verschillen tussen de plannen? En wat doe je met de ideeën die sowieso niet in de categorie ‘appel’ of ‘peer’ vallen?
De route om tot een nieuw Tilburgs stadspark te komen is voor alle partijen een zoektocht waarvoor geen blauwdruk of spoorboekje bestaat. Maar over de voorwaarden voor een succesvol stadspark valt uiteraard wel wat te zeggen. Op basis van bestaande –geslaagde – stadsparken heeft de regiegroep geprobeerd potentiele succesfactoren te selecteren.

Uit deze exercitie kwamen de volgende criteria opborrelen:

  • cultuurhistorische kwaliteiten. Anders gezegd: sluit het idee goed aan bij de historie van de locatie en weet ze hiermee een brug naar de toekomst te slaan.
  • ecologie en groenstructuur. We zijn immers op zoek naar een park waarin groen een belangrijke rol speelt. Dus hoe zit het met de aanwezigheid van bomen, struiken, gras en wandelpaden.
  • voorzieningen voor recreatie en sport. Nodigt een plan of idee uit tot actief ontmoeten, ontspannen, sport, slenteren. Zowel op de korte als langere termijn. Dus behalve een grasveld zijn ook gebouwde voorzieningen belangrijk. Denk aan een sportvoorzieningen,  schuilplekken, horeca.
  • hoe zit het met algemene voorzieningen als bereikbaarheid, parkeren, kwaliteit van de inrichting en -voor velen van levensbelang- de beschikbaarheid van wifi
  • water is van oudsher aanwezig geweest op het terrein. Terugbrengen van levend water zou een belangrijke meerwaarde zijn. Zeker omdat dit onderscheidend is tov van andere Tilburgse parken.
  • hoe verhoudt het park zich tot de omgeving. Wat draagt het bij aan de stad, hoe worden omwonenden en stadsbewoners betrokken, hoe krijgt deze wisselwerking vorm.

Bovendien bedacht de regiegroep in al haar wijsheid dat aanvullend ook nog wat andere aspecten van belang zijn. Denk hierbij aan een onderbouwde visie op de afsluiting van het park, het onderhoud (intact, schoon en veilig) van het park en de energievoorziening. Anno nu is een park dat energieneutraal functioneert en zelf zijn energie opwekt (denk aan zonne-energie) voor velen het uitgangspunt. Daarnaast hebben meer of minder objectieve aspecten zoals het enthousiasme van de ideeënmakers, de gunfactor, de bereidheid tot samenwerking / kennisdeling en de bewezen expertise bij dergelijke projecten ook een rol gespeeld bij de uiteindelijke selectie.

Na vele tientallen pitches (korte presentaties) heeft dit geleid tot een groep van acht kwartiermakers.

Spoorpark Tilburg Nieuwsbrief

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang maandelijks het laatste nieuws over het Spoorpark in je mailbox.

Bedankt voor je aanmelding! Check je mailbox voor de bevestigingsmail.